FIBROmyNET

De site over fibromyalgie

Fibromyalgie - topics

Mindfulness

Kan mindfulness waardevol zijn voor het leren leven met pijn?

Ja, mindfulness kan waardevol zijn om te leren omgaan met pijn. Dit betekent niet dat pijn iets subjectiefs is. Dat pijn “tussen de oren zit” en dat je het kunt wegdenken. Het betekent wel dat je lichaam en je geest niet twee duidelijk onderscheiden entiteiten zijn en dat pijn daarom altijd ook een mentaal bestanddeel heeft. Dit betekent dat je de pijnervaring altijd in zekere mate kunt beïnvloeden door de innerlijke hulptroepen van de geest te mobiliseren.

Ontleend aan: Jon Kabat-Zinn. Handboek Meditatief Ontspannen. Effectief programma voor het bestrijden van pijn en stress.

mediterende vrouw

Vipassana

Vipassana (ook wel inzichtmeditatie genoemd) is een techniek die haar oorsprong vindt in het boeddhisme zoals dat tegenwoordig in zuidoost Azië beoefend wordt.

Het is een meditatievorm, waarbij methodisch gezien het ontwikkelen van opmerkzaamheid centraal staat en waarbij je kunt leren om op een directe en ongekleurde manier ervaringen in jezelf te observeren. Hierdoor kan een helder en bevrijdend inzicht ontstaan; je gaat begrijpen hoe je als mens in elkaar zit en hoe je op een vaardige(r) manier om kunt gaan met de wisselvalligheden in het leven. Door middel van het beoefenen van inzichtmeditatie kun je je bewust worden van (in het dagelijkse leven vaak onbewuste of slechts oppervlakkig bewuste) mentale en fysieke verschijnselen in jezelf. Het is een proces van thuiskomen bij wat zich in het hier-en-nu in of aan je voordoet, een bewustwordingsproces met als doel het realiseren van helderheid, zuiverheid van geest en bevrijdend inzicht.

Het maakt daarbij niet uit welke levensovertuiging je aanhangt. Het is vooral belangrijk dat je op een open en eerlijke manier je eigen leven gaat bestuderen, zonder uit te gaan van vooronderstellingen of ideeën. Dit bestuderen gebeurt niet op een intellectuele manier, maar door zorgvuldig waar te nemen wat zich van moment tot moment in of aan je voordoet en dit tegelijkertijd te benoemen of te registreren, zonder dat je daarbij hoeft over te gaan tot het analyseren, reflecteren of (ver)oordelen van wat waargenomen wordt (bron: www.fritskoster.nl).

Mindfulness

Mindfulness is de Engelse vertaling van een begrip dat in de oude Aziatische taal waarin de oorspronkelijke geschriften van het boeddhisme zijn opgesteld - Sati wordt genoemd. Sati betekent het observeren of in figuurlijke zin oog in oog zijn met wat zich in het nu in of aan ons voordoet. Het impliceert tegenwoordigheid van geest, ontspannen aandacht. “Het ons herinneren wat in het nu gebeurt”.

Mindfulness vindt plaats wanneer sprake is van drie componenten, die met elkaar verbonden worden en samen een buitengewoon helende kracht vormen.

Allereerst is er bewustheid of tegenwoordigheid van geest, een helder gewaar zijn wat zich in het nu in of aan ons voordoet. Een ander belangrijk aspect bij mindfulness is acceptatie. Mindfulness wijst niets af. Zij (ver)oordeelt niet, alles wat op het moment plaatsvindt mag er zijn. In die zin brengt aandachttraining een bepaalde mildheid of vriendelijkheid met zich mee. Ten slotte is er een belangrijk ingrediënt dat benoemd kan worden als 'het niet met het object identificerend gewaar zijn'. Dit verwijst naar een wonderlijk verstrikkende neiging die we als mens allemaal kennen. Van geboorte af aan neigen we er namelijk toe ons te vereenzelvigen met wat we meemaken. Zo vereenzelvigen we ons met ons lichaam, met onze ouders, bezittingen, enzovoort. Volgens de boeddhistische psychologie vinden deze identificatiepatronen ook op innerlijk niveau plaats. Zo gaan we ons identificeren met gemoedstoestanden ('mijn woede', 'mijn depressie') en gedachten en worden hier soms volledig door betoverd of zelfs geobsedeerd. Mindfulness beschouwt al deze menselijke ervaringen en verschijnselen juist objectief en observeert op een niet vereenzelvigende manier wat zich in het nu voordoet (bron:www.mindfulnesstraining.nl).

Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR)

Mindfulnesstraining is in het westen geintroduceerd door Jon Kabat-Zinn, microbioloog aan de universiteit van Worchester, Massachusetts. Hij begon meer dan dertig jaar geleden met de beoefening van vipassana- of inzichtmeditatie en bemerkte aan den lijve de ontspannende en ruimtescheppende effecten en wilde er graag iets mee gaan doen. Werkend als microbioloog in een academisch ziekenhuis zag hij vaak cliënten met allerlei chronische gezondheidsklachten die 'uitbehandeld' waren. Allerlei therapieën en medicaties waren dan al uitgeprobeerd maar niets hielp meer. Hij besloot om zich te richten op deze doelgroep en stelde een basistraining samen waarbij mindfulness gecombineerd wordt met yoga, andere ontspanning- en bewustwordingsmethodieken en westerse kennis over volwasseneneducatie.

Deze training heet officieel Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) en is inmiddels een gerespecteerde en wetenschappelijk erkende (evidence based) nieuwe behandelwijze geworden bij stress en chronische pijn. Het MBSR-programma wordt weergegeven in het baanbrekende boek van Kabat-Zinn 'Handboek Meditatief ontspannen' (uitgeverij Becht); termen als mindfulness en aandachttraining zijn hierdoor in Nederland en België steeds meer bekend geworden.

MBCT

Ruim vijf jaar geleden is er een nieuwe stroming ontstaan door het baanbrekende werk van Segal, Williams en Teasdale. Deze psychologen bemerkten dat mindfulness ook heel goed blijkt te werken bij mensen met een (regelmatig terugkerende) depressie en hebben de aandachttraining speciaal afgestemd op deelnemers met affectieve klachten zoals (manische) depressie en angst. Dit programma is zorgvuldig uitgewerkt en weergegeven in hun boek 'Aandachtgerichte Cognitieve Therapie bij depressie' (uitgeverij Nieuwezijds). De nieuwe stroming wordt officieel Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT) genoemd.